Barbara Nowacka: kompetencje pełnomocnika ds. uczniów
Odpowiedź w skrócie
Barbara Nowacka 1 października powołała Mikołaja Wolanina na pełnomocnika MEN ds. uczniów i polityki młodzieżowej. Według ministerstwa ma on analizować problemy uczniów, proponować rozwiązania i wspierać szkoły. To realizacja zapowiedzi MEN po prezydenckim wecie ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Działa w strukturze MEN, w ramach obecnych kompetencji ministra.

Co wiemy teraz
Portal WP opisał powołanie pełnomocnika jako zmianę w MEN dotyczącą praw uczniów i szkolnych statutów.
Minister edukacji Barbara Nowacka powołała Mikołaja Wolanina na Pełnomocnika Ministra Edukacji do spraw uczniów i polityki młodzieżowej.
MEN podaje, że pełnomocnik będzie analizował przepisy i problemy uczniów, przygotowywał rekomendacje i monitorował przestrzeganie praw i obowiązków ucznia.
Według ministerstwa nowe stanowisko realizuje zapowiedź dalszych działań po prezydenckim wecie wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia.
Pełnomocnik działa w strukturze MEN i w granicach obecnych kompetencji ministra edukacji.
Dlaczego Barbara Nowacka powołała pełnomocnika ds. uczniów?
Barbara Nowacka powołała pełnomocnika, ponieważ według MEN realizuje w ten sposób lipcową zapowiedź działań na rzecz praw uczniów po wecie ustawy. W komunikacie Ministerstwa Edukacji resort łączy nominację z losem ustawy o prawach i obowiązkach ucznia, którą zawetował Prezydent RP. Po wecie ministerstwo zapowiedziało, że będzie dalej zajmować się prawami i obowiązkami uczniów, a powołanie Mikołaja Wolanina ma być jednym z tych działań.
Kolejność zdarzeń według źródeł wygląda tak:
- Lipiec 2026: po prezydenckim wecie wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia MEN zapowiada dalsze działania w tej sprawie.
- 3 lipca: Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ocenia zawetowaną regulację w materiale opublikowanym przez Biuro RPO.
- 1 października: Barbara Nowacka powołuje Mikołaja Wolanina na pełnomocnika ds. uczniów i polityki młodzieżowej.
- 5 października: portal WP opublikował materiał o zmianie w MEN dotyczącej praw uczniów i szkolnych statutów.
Ważne jest to, co zawierała zawetowana ustawa. Według MEN przewidywała ona powołanie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich i wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich. Pełnomocnik ministra nie jest ustawowym odpowiednikiem tych urzędów. Rzecznicy mieli powstać na mocy ustawy, a pełnomocnik działa wewnątrz ministerstwa i korzysta z kompetencji, które minister edukacji ma już dziś.
Jakie zadania ma pełnomocnik MEN ds. uczniów?
Pełnomocnik MEN ds. uczniów ma zajmować się prawami i obowiązkami uczniów oraz szukać rozwiązań problemów, które pojawiają się w szkołach. W komunikacie z 1 października Ministerstwo Edukacji wymienia jego zadania:
- analiza przepisów i problemów dotyczących uczniów,
- przedstawianie ministrowi konkretnych propozycji rozwiązań,
- monitorowanie, czy prawa i obowiązki ucznia są przestrzegane,
- przygotowywanie rekomendacji i dobrych praktyk dla szkół,
- upowszechnianie wiedzy o prawach i obowiązkach ucznia.
Lista pokazuje, że funkcja ma charakter analityczny i doradczy. Pełnomocnik zbiera informacje, ocenia przepisy i podsuwa ministrowi rozwiązania, a szkołom przekazuje rekomendacje i przykłady dobrych praktyk.
MEN wskazuje też, z kim pełnomocnik ma współpracować: z samorządami, administracją publiczną, młodzieżowymi radami i sejmikami oraz organizacjami społecznymi. MEN wskazuje młodzieżowe rady i sejmiki wśród podmiotów, z którymi pełnomocnik ma współpracować.
Co pełnomocnik może zrobić w sprawie statutu szkoły?
Pełnomocnik MEN ds. uczniów może przygotowywać rekomendacje dotyczące zapisów statutów szkolnych i pomagać szkołom w prawidłowym stosowaniu przepisów. Ministerstwo Edukacji wymienia statuty jako jeden z obszarów jego pracy. Rekomendacja to jednak wskazówka, a nie zmiana statutu konkretnej szkoły.
Statuty są ważne, bo to w nich zapisuje się codzienne zasady szkolne. Zgodnie z Prawem oświatowym (tekst w ISAP) statut szkoły zawiera w szczególności prawa i obowiązki uczniów, w tym tryb składania skarg, gdy prawa ucznia zostaną naruszone. Ta sama ustawa przewiduje, że obowiązki ucznia określa się w statucie z uwzględnieniem m.in.:
- zachowania podczas zajęć,
- usprawiedliwiania nieobecności,
- zasad ubierania się,
- korzystania z telefonów i innych urządzeń elektronicznych.
Są to przykładowe obszary obowiązków ucznia, które Prawo oświatowe nakazuje uwzględnić w statucie. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ocenił, że zaletą zawetowanej ustawy była próba zapisania praw ucznia w ustawie. Jego zdaniem mogło to ograniczyć zbyt daleko idącą ingerencję statutów w prywatność i wolności uczniów. Statuty nadal określają szkolne prawa, obowiązki i tryb skarg, natomiast dostępne materiały przypisują pełnomocnikowi przygotowywanie rekomendacji i wspieranie szkół.
Czego pełnomocnik MEN ds. uczniów nie może zrobić samodzielnie?
Pełnomocnik MEN ds. uczniów nie ma własnych uprawnień do badania spraw w szkołach, żądania dokumentów ani wydawania dyrektorom wiążących zaleceń. Taką ocenę przedstawił prawnik Łukasz Korzeniowski, którego cytuje tygodnik „Wprost”. Według tej analizy pełnomocnik może natomiast rekomendować ministrowi działania, w tym użycie istniejących narzędzi nadzoru, na przykład kontroli szkół.
Ta ocena zgadza się z tym, co podaje ministerstwo. Według MEN pełnomocnik działa w strukturze resortu i w ramach obecnych kompetencji ministra edukacji. Ministerstwo opisuje jego rolę przez zadania, a „Wprost” podkreśla, że nie ma on uprawnień interwencyjnych porównywalnych z tymi, jakie miał mieć rzecznik praw uczniowskich.
Według oceny relacjonowanej przez „Wprost” pełnomocnik może rekomendować ministrowi uruchomienie istniejących narzędzi nadzoru, np. kontroli szkoły. Pełnomocnik może wskazać problem i zaproponować reakcję, ale sam nie nakaże dyrektorowi zmiany decyzji. Sam opis zadań pełnomocnika nie stanowi informacji o zmianie przepisów ani statutów szkół.
Co powołanie pełnomocnika zmienia dla uczniów i szkół?
Powołanie pełnomocnika tworzy w MEN funkcję zajmującą się problemami uczniów i rekomendacjami dla szkół, ale nie zmienia obowiązujących przepisów. Od 1 października w ministerstwie jest osoba odpowiedzialna za analizę praw i obowiązków ucznia, monitorowanie ich przestrzegania i przygotowywanie dobrych praktyk.
Dla uczniów i szkół wynika z tego kilka rzeczy:
- Samo powołanie pełnomocnika nie jest zmianą przepisów określających prawa i obowiązki uczniów.
- Powołanie pełnomocnika samo w sobie nie zmienia treści statutów; Prawo oświatowe wskazuje, jakie zagadnienia statut szkoły powinien regulować.
- Szkoły mogą otrzymywać od pełnomocnika rekomendacje i dobre praktyki, w tym dotyczące statutów.
- Młodzieżowe rady, sejmiki, samorządy i organizacje społeczne zyskują w MEN partnera do współpracy.
Do chwili publikacji w udostępnionych materiałach nie było aktu prawnego ani zarządzenia, które szczegółowo opisywałoby stanowisko pełnomocnika i jego uprawnienia proceduralne. Źródła nie podają też trybu przyjmowania indywidualnych zgłoszeń lub skarg uczniów, budżetu, składu zespołu, okresu pełnienia funkcji ani mierników oceny jego pracy.
Tekst wyjaśnia decyzję ministerstwa i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. Zasady dotyczące skarg w danej szkole określa jej statut.
Więcej z działu Polska
-
Alert RCB w nocy: dlaczego przyszedł i co oznaczaAlert RCB z nocy z czwartku na piątek dostali mieszkańcy części Lubelszczyzny i Podkarpacia. Wyjaśniamy, dlaczego i co zrobiło wojsko. -
Zbigniew Ziobro na CPAC w Mar-a-Lago: Żurek o karnecieMinister Waldemar Żurek w TVN24: Zbigniew Ziobro był na CPAC w Mar-a-Lago dzięki wykupionemu karnetowi, nie znajomościom. Co wiemy o sprawie. -
Wypadek na A2 w Lubuskiem: przebieg i ruch pasem awaryjnymWtorek 17.11, A2 między Rzepinem a Torzymiem: bus wjechał w ciężarówkę drogowców, a urwane koło trafiło w auto na drugiej jezdni. Ruch szedł pasem awaryjnym. -
Szymon Hołownia i Watykan: opinia Konwentu i co dalejKonwent Służby Zagranicznej pozytywnie ocenił kandydaturę Hołowni na ambasadora przy Stolicy Apostolskiej. Co jeszcze musi się stać i co zrobi prezydent?