Barbara Nowacka: kompetencje pełnomocnika ds. uczniów

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyŹródła: 5W Trends: 200+

Odpowiedź w skrócie

Barbara Nowacka 1 października powołała Mikołaja Wolanina na pełnomocnika MEN ds. uczniów i polityki młodzieżowej. Według ministerstwa ma on analizować problemy uczniów, proponować rozwiązania i wspierać szkoły. To realizacja zapowiedzi MEN po prezydenckim wecie ustawy o prawach i obowiązkach ucznia. Działa w strukturze MEN, w ramach obecnych kompetencji ministra.

Manifestacja przed siedzibą Ministerstwa Edukacji Narodowej w Warszawie w 2022 roku
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. PanBe / Wikimedia Commons, licencja CC0

Co wiemy teraz

  1. Portal WP opisał powołanie pełnomocnika jako zmianę w MEN dotyczącą praw uczniów i szkolnych statutów.

  2. Minister edukacji Barbara Nowacka powołała Mikołaja Wolanina na Pełnomocnika Ministra Edukacji do spraw uczniów i polityki młodzieżowej.

  3. MEN podaje, że pełnomocnik będzie analizował przepisy i problemy uczniów, przygotowywał rekomendacje i monitorował przestrzeganie praw i obowiązków ucznia.

  4. Według ministerstwa nowe stanowisko realizuje zapowiedź dalszych działań po prezydenckim wecie wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia.

  5. Pełnomocnik działa w strukturze MEN i w granicach obecnych kompetencji ministra edukacji.

Dlaczego Barbara Nowacka powołała pełnomocnika ds. uczniów?

Barbara Nowacka powołała pełnomocnika, ponieważ według MEN realizuje w ten sposób lipcową zapowiedź działań na rzecz praw uczniów po wecie ustawy. W komunikacie Ministerstwa Edukacji resort łączy nominację z losem ustawy o prawach i obowiązkach ucznia, którą zawetował Prezydent RP. Po wecie ministerstwo zapowiedziało, że będzie dalej zajmować się prawami i obowiązkami uczniów, a powołanie Mikołaja Wolanina ma być jednym z tych działań.

Kolejność zdarzeń według źródeł wygląda tak:

  • Lipiec 2026: po prezydenckim wecie wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia MEN zapowiada dalsze działania w tej sprawie.
  • 3 lipca: Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ocenia zawetowaną regulację w materiale opublikowanym przez Biuro RPO.
  • 1 października: Barbara Nowacka powołuje Mikołaja Wolanina na pełnomocnika ds. uczniów i polityki młodzieżowej.
  • 5 października: portal WP opublikował materiał o zmianie w MEN dotyczącej praw uczniów i szkolnych statutów.

Ważne jest to, co zawierała zawetowana ustawa. Według MEN przewidywała ona powołanie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich i wojewódzkich rzeczników praw uczniowskich. Pełnomocnik ministra nie jest ustawowym odpowiednikiem tych urzędów. Rzecznicy mieli powstać na mocy ustawy, a pełnomocnik działa wewnątrz ministerstwa i korzysta z kompetencji, które minister edukacji ma już dziś.

Jakie zadania ma pełnomocnik MEN ds. uczniów?

Pełnomocnik MEN ds. uczniów ma zajmować się prawami i obowiązkami uczniów oraz szukać rozwiązań problemów, które pojawiają się w szkołach. W komunikacie z 1 października Ministerstwo Edukacji wymienia jego zadania:

  • analiza przepisów i problemów dotyczących uczniów,
  • przedstawianie ministrowi konkretnych propozycji rozwiązań,
  • monitorowanie, czy prawa i obowiązki ucznia są przestrzegane,
  • przygotowywanie rekomendacji i dobrych praktyk dla szkół,
  • upowszechnianie wiedzy o prawach i obowiązkach ucznia.

Lista pokazuje, że funkcja ma charakter analityczny i doradczy. Pełnomocnik zbiera informacje, ocenia przepisy i podsuwa ministrowi rozwiązania, a szkołom przekazuje rekomendacje i przykłady dobrych praktyk.

MEN wskazuje też, z kim pełnomocnik ma współpracować: z samorządami, administracją publiczną, młodzieżowymi radami i sejmikami oraz organizacjami społecznymi. MEN wskazuje młodzieżowe rady i sejmiki wśród podmiotów, z którymi pełnomocnik ma współpracować.

Co pełnomocnik może zrobić w sprawie statutu szkoły?

Pełnomocnik MEN ds. uczniów może przygotowywać rekomendacje dotyczące zapisów statutów szkolnych i pomagać szkołom w prawidłowym stosowaniu przepisów. Ministerstwo Edukacji wymienia statuty jako jeden z obszarów jego pracy. Rekomendacja to jednak wskazówka, a nie zmiana statutu konkretnej szkoły.

Statuty są ważne, bo to w nich zapisuje się codzienne zasady szkolne. Zgodnie z Prawem oświatowym (tekst w ISAP) statut szkoły zawiera w szczególności prawa i obowiązki uczniów, w tym tryb składania skarg, gdy prawa ucznia zostaną naruszone. Ta sama ustawa przewiduje, że obowiązki ucznia określa się w statucie z uwzględnieniem m.in.:

  • zachowania podczas zajęć,
  • usprawiedliwiania nieobecności,
  • zasad ubierania się,
  • korzystania z telefonów i innych urządzeń elektronicznych.

Są to przykładowe obszary obowiązków ucznia, które Prawo oświatowe nakazuje uwzględnić w statucie. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ocenił, że zaletą zawetowanej ustawy była próba zapisania praw ucznia w ustawie. Jego zdaniem mogło to ograniczyć zbyt daleko idącą ingerencję statutów w prywatność i wolności uczniów. Statuty nadal określają szkolne prawa, obowiązki i tryb skarg, natomiast dostępne materiały przypisują pełnomocnikowi przygotowywanie rekomendacji i wspieranie szkół.

Czego pełnomocnik MEN ds. uczniów nie może zrobić samodzielnie?

Pełnomocnik MEN ds. uczniów nie ma własnych uprawnień do badania spraw w szkołach, żądania dokumentów ani wydawania dyrektorom wiążących zaleceń. Taką ocenę przedstawił prawnik Łukasz Korzeniowski, którego cytuje tygodnik „Wprost”. Według tej analizy pełnomocnik może natomiast rekomendować ministrowi działania, w tym użycie istniejących narzędzi nadzoru, na przykład kontroli szkół.

Ta ocena zgadza się z tym, co podaje ministerstwo. Według MEN pełnomocnik działa w strukturze resortu i w ramach obecnych kompetencji ministra edukacji. Ministerstwo opisuje jego rolę przez zadania, a „Wprost” podkreśla, że nie ma on uprawnień interwencyjnych porównywalnych z tymi, jakie miał mieć rzecznik praw uczniowskich.

Według oceny relacjonowanej przez „Wprost” pełnomocnik może rekomendować ministrowi uruchomienie istniejących narzędzi nadzoru, np. kontroli szkoły. Pełnomocnik może wskazać problem i zaproponować reakcję, ale sam nie nakaże dyrektorowi zmiany decyzji. Sam opis zadań pełnomocnika nie stanowi informacji o zmianie przepisów ani statutów szkół.

Co powołanie pełnomocnika zmienia dla uczniów i szkół?

Powołanie pełnomocnika tworzy w MEN funkcję zajmującą się problemami uczniów i rekomendacjami dla szkół, ale nie zmienia obowiązujących przepisów. Od 1 października w ministerstwie jest osoba odpowiedzialna za analizę praw i obowiązków ucznia, monitorowanie ich przestrzegania i przygotowywanie dobrych praktyk.

Dla uczniów i szkół wynika z tego kilka rzeczy:

  • Samo powołanie pełnomocnika nie jest zmianą przepisów określających prawa i obowiązki uczniów.
  • Powołanie pełnomocnika samo w sobie nie zmienia treści statutów; Prawo oświatowe wskazuje, jakie zagadnienia statut szkoły powinien regulować.
  • Szkoły mogą otrzymywać od pełnomocnika rekomendacje i dobre praktyki, w tym dotyczące statutów.
  • Młodzieżowe rady, sejmiki, samorządy i organizacje społeczne zyskują w MEN partnera do współpracy.

Do chwili publikacji w udostępnionych materiałach nie było aktu prawnego ani zarządzenia, które szczegółowo opisywałoby stanowisko pełnomocnika i jego uprawnienia proceduralne. Źródła nie podają też trybu przyjmowania indywidualnych zgłoszeń lub skarg uczniów, budżetu, składu zespołu, okresu pełnienia funkcji ani mierników oceny jego pracy.

Tekst wyjaśnia decyzję ministerstwa i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. Zasady dotyczące skarg w danej szkole określa jej statut.

Więcej z działu Polska

Wszystkie tematy z działu Polska