Blackout 17 listopada: co wydarzyło się naprawdę

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyW Trends: 200+

Odpowiedź w skrócie

Po planowanej godzinie testu 17 listopada nie pojawiło się wiarygodne doniesienie o rozpoczęciu globalnego 72-godzinnego blackoutu. Użytkownicy Reddita zgłaszali odbiór testu EAS w USA, ale FEMA i FCC nie opublikowały jeszcze jego oficjalnego podsumowania. Pogłoska połączyła ten test, „Simpsonów”, zalecenia kryzysowe i zmanipulowane nagranie.

Ciemna sylwetka miasta pod pochmurnym wieczornym niebem
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Lucas Pezeta / Pexels, licencja Pexels

Co wiemy teraz

  1. Użytkownicy Reddita informowali o odebraniu komunikatu EAS. Nie było jeszcze oficjalnego podsumowania FEMA ani FCC i nie pojawiło się wiarygodne doniesienie o globalnym 72-godzinnym blackoucie.

  2. W USA przypadł termin ogólnokrajowego testu systemu EAS, wyznaczony przez FEMA i FCC. Była to około godz. 20:20 w Polsce.

  3. Nie było wiarygodnych przesłanek wskazujących na globalne wyłączenie energii, internetu i usług bankowych 17 listopada.

  4. PolitiFact uznał twierdzenie o blackoucie za fałszywe i ustalił, że nagranie z Donaldem Trumpem zostało zmanipulowane.

  5. Pogłoska połączyła test EAS, fikcyjną scenę z „Simpsonów” i ogólne zalecenie przygotowania zapasów na pierwsze 72 godziny kryzysu.

Czy 17 listopada nastąpił globalny 72-godzinny blackout?

Kable podłączone do portów Ethernet ze świecącą czerwoną diodą
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. panumas nikhomkhai / Pexels, licencja Pexels

Globalny 72-godzinny blackout zapowiadany na 17 listopada nie został potwierdzony przez wiarygodne źródła.

Po planowanej godzinie amerykańskiego testu EAS nie pojawiło się wiarygodne doniesienie, że rozpoczęła się skoordynowana awaria obejmująca energię, internet i usługi bankowe. PolitiFact uznał twierdzenie o ogólnokrajowym blackoucie za fałszywe, a Polskie Radio 24 wskazywało przed terminem, że brakowało wiarygodnych przesłanek dla takiego scenariusza.

Po godz. 14:20 czasu wschodniego użytkownicy Reddita informowali o odebraniu testowego komunikatu EAS. Są to jednak pojedyncze, nieoficjalne relacje, a nie reprezentatywny pomiar działania systemu w całych Stanach Zjednoczonych. Z dostępnych informacji wynika zatem, że przynajmniej niektórzy odbiorcy otrzymali komunikat, lecz nie pozwala to ocenić ogólnokrajowego zasięgu testu.

FEMA ani FCC nie opublikowały jeszcze oficjalnego raportu podsumowującego przebieg i techniczny wynik testu z 17 listopada. Brak takiego podsumowania nie jest jednak dowodem na awarię. Wynik testu systemu ostrzegania i fałszywa zapowiedź blackoutu są dwiema odrębnymi sprawami.

Co wydarzyło się 17 listopada w amerykańskim systemie EAS?

Rzeczywistym wydarzeniem 17 listopada był zaplanowany ogólnokrajowy test amerykańskiego Emergency Alert System.

FEMA, działając w koordynacji z FCC, wyznaczyła rozpoczęcie testu na godz. 14:20 czasu wschodniego, czyli około 20:20 w Polsce. Termin rezerwowy przypadał 3 grudnia. Ćwiczenie dotyczyło Stanów Zjednoczonych i nie było zapowiedzią wyłączenia prądu w Polsce ani w innych państwach.

Test obejmował amerykańskie stacje radiowe i telewizyjne, a także dostawców telewizji kablowej, satelitarnej oraz przewodowych usług wideo. Nie obejmował ogólnokrajowego alertu wysyłanego na telefony komórkowe. Zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią normalna emisja mogła zostać przerwana na około minutę, a następnie wznowiona.

Komunikat miał jasno wskazywać, że trwa wyłącznie test i odbiorcy nie muszą podejmować żadnych działań. FCC zapowiedziała przesłanie go za pośrednictwem systemu IPAWS w językach angielskim i hiszpańskim, z kodem zdarzenia NPT.

Test EAS dotyczył przekazywania ostrzeżeń przez media. Nie oznaczał wyłączania elektrowni, internetu, bankowości ani telefonów. Nieoficjalne wpisy użytkowników potwierdzają jedynie odbiór komunikatu w części przypadków. Bez powydarzeniowego raportu FEMA lub FCC nie można przesądzić, jak skutecznie cały system zadziałał w skali kraju.

Skąd wzięła się pogłoska o blackoucie 17 listopada?

Pogłoska powstała z połączenia testu EAS, sceny z „Simpsonów” oraz zaleceń przygotowania zapasów na 72 godziny.

Pierwszym elementem było rzeczywiste ćwiczenie amerykańskiego systemu ostrzegania. Jego data została wykorzystana w materiałach zapowiadających blackout, chociaż sam test nie dotyczył sieci energetycznej. Około minutowa przerwa w programie radiowym lub telewizyjnym nie była przerwą w dostawie energii.

Drugim elementem była scena z odcinka „It's a Blunderful Life” z 35. sezonu „Simpsonów”. Lisa wspomina w niej o fikcyjnej awarii prądu przypadającej 17 listopada. W serialu nie podano jednak roku, dlatego scena nie wskazywała na 2026 r. i nie stanowiła prognozy rzeczywistego zdarzenia.

Trzecim składnikiem była liczba 72 godzin. Pochodzi ona z ogólnych zaleceń gotowości kryzysowej, zgodnie z którymi gospodarstwa domowe powinny dysponować wodą, żywnością, lekami i innymi podstawowymi zapasami na pierwsze trzy dni sytuacji nadzwyczajnej. Zalecenie nie wyznacza daty kryzysu i nie przewiduje długości konkretnej awarii.

W wiralowej historii trzy niezależne informacje zostały więc przedstawione jako elementy jednego scenariusza. Żadna z nich nie potwierdzała, że 17 listopada nastąpi globalny blackout trwający dokładnie 72 godziny.

Czy Donald Trump zapowiedział blackout?

Pusta mównica z mikrofonem przed rzędami krzeseł w sali konferencyjnej
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Nacho Gomez / Pexels, licencja Pexels

Donald Trump nie zapowiedział w wystąpieniu z 9 listopada 90-dniowego blackoutu.

PolitiFact ustalił, że nagranie przedstawiające Donalda Trumpa jako autora takiego ostrzeżenia zostało zmanipulowane. Oryginalne wystąpienie nie zawierało zapowiedzi awarii. Materiał wideo nie był więc dowodem na przygotowywane wyłączenie infrastruktury ani na wiedzę władz o takim zdarzeniu.

W obiegu funkcjonowały przy tym dwie odmienne długości rzekomego kryzysu. Jedne materiały mówiły o 72 godzinach, natomiast zmanipulowane nagranie przypisywało Trumpowi zapowiedź 90 dni. Różnica między trzema dobami a trzema miesiącami pokazuje, że nie był to jeden spójny komunikat. Żadna z tych wersji nie została potwierdzona.

Źródło liczby 72 można powiązać z ogólnymi zaleceniami gotowości kryzysowej. Wersja o 90 dniach pochodziła natomiast ze zmanipulowanego materiału. Zestawianie obu wartości jako kolejnych szczegółów tej samej zapowiedzi byłoby błędne.

Czym jest Emergency Alert System i dlaczego jest testowany?

Emergency Alert System to amerykański system przekazywania komunikatów alarmowych przez radio, telewizję oraz operatorów usług wideo.

W systemie uczestniczą nadawcy radiowi i telewizyjni, a także operatorzy kablowi, satelitarni i przewodowi. Jego zadaniem jest rozpowszechnianie ostrzeżeń za pośrednictwem istniejących kanałów medialnych. Test EAS sprawdza zatem przekaz komunikatu, a nie działanie sieci energetycznej.

FEMA ma ustawowy obowiązek sprawdzania ogólnokrajowych zdolności ostrzegania co najmniej raz na trzy lata. Ćwiczenia służą wykrywaniu problemów technicznych i operacyjnych, zanim system będzie potrzebny w rzeczywistym kryzysie. To wyjaśnia zarówno ogólnokrajową skalę testu, jak i kontrolowaną przerwę w normalnym programie.

Dla porównania poprzedni ogólnokrajowy test EAS i bezprzewodowych alertów WEA przeprowadzono 4 października 2023 r. FEMA podała wówczas, że alert EAS został pomyślnie przetworzony i przekazany nadawcom. Oceny testu z 2023 r. nie można jednak automatycznie przenosić na ćwiczenie z 17 listopada 2026 r., ponieważ jego oficjalnego podsumowania jeszcze nie opublikowano.

Czym rzeczywisty blackout różni się od internetowej pogłoski?

Rzeczywisty blackout jest awarią zasilania o konkretnych skutkach, a internetowa pogłoska nie stanowi dowodu, że taka awaria nastąpiła.

Według Polsat News długotrwała przerwa w dostawie energii może wpływać nie tylko na oświetlenie. Zakłócenia mogą objąć dostawy wody i ogrzewania, dostęp do internetu, płatności bezgotówkowe, oczyszczalnie ścieków, transport, działalność sklepów oraz pracę szpitali. Są to możliwe konsekwencje realnej awarii, a nie opis wydarzeń z 17 listopada.

Najczęstszymi przyczynami przerw w zasilaniu są awarie techniczne i ekstremalne zjawiska pogodowe. Polsat News wymienił również przeciążenia systemu, cyberterroryzm, błędy ludzkie i wandalizm. Samo pojawienie się ostrzeżenia w mediach społecznościowych nie potwierdza wystąpienia żadnej z tych przyczyn.

Udokumentowanym przykładem poważnego blackoutu była zimowa burza w Teksasie w lutym 2021 r. Około 4,5 mln domów i firm straciło wtedy energię, a część odbiorców czekała na przywrócenie zasilania przez kilka dni. Było to rzeczywiste zdarzenie związane z ekstremalną pogodą, a nie analogia ani prognoza dla 17 listopada 2026 r.

W przypadku pogłoski o 17 listopada wskazywane elementy nie tworzyły dowodu awarii: test EAS dotyczył komunikatów alarmowych, scena z serialu była fikcyjna, 72 godziny pochodziły z zaleceń kryzysowych, a nagranie z Donaldem Trumpem zostało zmanipulowane. Po wskazanym terminie nie pojawiło się wiarygodne potwierdzenie przepowiadanego globalnego blackoutu.

Więcej z działu Polska

Wszystkie tematy z działu Polska