Ślubowanie sędziów TK: zalecenia Komisji Weneckiej

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyŹródła: 7W Trends: 2 tys.+

Odpowiedź w skrócie

Komisja Wenecka zaleciła, by prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów TK wybranych przez Sejm i nie kontrolował ich wyboru. Według relacji mediów przy odmowie lub zwłoce prezydenta ślubowanie mogłoby zostać złożone bez jego fizycznego udziału, jeśli zachowano by przepisaną formę, weryfikację i przekazanie ślubowania prezydentowi.

Siedziba Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie zimą 2016 roku
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Adrian Grycuk / Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0 pl

Co wiemy teraz

  1. Według WP Maciej Berek, wybrany przez Sejm na sędziego TK około miesiąc wcześniej, nie dostał od Kancelarii Prezydenta zaproszenia na ślubowanie.

  2. Opublikowano treść opinii. Komisja Wenecka dopuszcza w niej ślubowanie bez fizycznego udziału prezydenta, gdy ten odmawia lub zwleka.

  3. Komisja zaleciła, by prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie i nie kontrolował procedury wyboru.

  4. Komisja Wenecka przyjęła opinię na sesji plenarnej w Wenecji.

Co Komisja Wenecka zaleciła w sprawie ślubowania sędziów TK?

Komisja Wenecka zaleciła, by prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów TK wybranych przez Sejm i nie przypisywał sobie prawa do kontroli ich wyboru. Tak opinię relacjonują WP i Onet. Onet podkreśla, że Komisja wskazała na potrzebę zagwarantowania tej zasady, tak by prezydent nie rościł sobie prawa do kontroli wyborczej.

Według WP Komisja odniosła się też do ustawowego wymogu złożenia ślubowania „w obecności” lub „wobec” prezydenta. Jej zdaniem wymóg ten nie daje prezydentowi żadnej kompetencji, której nie przewiduje Konstytucja. Według Komisji prezydent nie może więc uzależniać ślubowania od własnej oceny w takich sprawach jak:

  • kontrola legalności wyboru dokonanego przez Sejm,
  • ocena kandydata,
  • zatwierdzenie, odrzucenie lub ponowne rozważenie wyboru Sejmu,
  • określanie, kiedy zaczyna się kadencja sędziego.

TVN24 również podał w tytule, że jest opinia Komisji Weneckiej w sprawie prezydenta i ślubowania sędziów. Treść opinii opisujemy na podstawie zgodnych relacji WP, Onetu, Gazety.pl i Radia ZET, a nie pełnego tekstu dokumentu Komisji.

Czy ślubowanie sędziego TK może odbyć się bez prezydenta?

Według Komisji Weneckiej powinno to być możliwe, ale tylko wtedy, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania albo je opóźnia. Tak rekomendację opisują WP i Gazeta.pl, która podała, że Komisja dopuściła złożenie ślubowania bez udziału prezydenta w razie jego odmowy.

Komisja nie proponuje więc całkowitego pominięcia prezydenta. Według relacji WP alternatywne ślubowanie musiałoby zachować trzy istotne elementy:

  1. Przepisaną formę - ślubowanie składa się według ustalonej formuły.
  2. Należytą weryfikację - trzeba potwierdzić, że ślubowanie rzeczywiście zostało złożone.
  3. Skierowanie i przekazanie prezydentowi - treść ślubowania musi być skierowana do prezydenta i mu przekazana, mimo jego fizycznej nieobecności.

Rekomendacja dotyczy zatem fizycznego udziału prezydenta, a nie jego roli jako adresata ślubowania. Opinia Komisji sama nie rozstrzyga, czy konkretne ślubowanie złożone w ten sposób jest skuteczne.

Co obecnie mówią Konstytucja i ustawa o ślubowaniu sędziów TK?

Konstytucja przyznaje wybór sędziów TK Sejmowi, a ustawa wymaga złożenia ślubowania wobec prezydenta. Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewięć lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą.

Ślubowanie reguluje art. 4 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Ust. 1 stanowi, że osoba wybrana na sędziego TK składa ślubowanie „wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”. Ust. 2 dodaje, że odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się stanowiska.

Przepisy i opinia Komisji w zestawieniu:

KwestiaKonstytucja i ustawaRekomendacja Komisji Weneckiej (według mediów)
Kto wybiera sędziów TKSejm (art. 194 Konstytucji)Wybór należy do Sejmu, prezydent go nie kontroluje
Wobec kogo składa się ślubowanieWobec prezydenta (art. 4 ust. 1 ustawy)Nadal skierowane i przekazane prezydentowi
Gdy prezydent nie odbiera ślubowaniaUstawa mówi o ślubowaniu „wobec Prezydenta”Przy odmowie lub zwłoce możliwe ślubowanie bez jego fizycznego udziału

Główna różnica dotyczy sytuacji, w której prezydent nie odbiera ślubowania. Literalne brzmienie ustawy mówi o ślubowaniu wobec prezydenta, a Komisja rekomenduje na taki wypadek alternatywną drogę. Rekomendacja nie jest wiążącym wyrokiem ani obowiązującym przepisem i sama nie zmienia polskiego prawa.

Jak wyglądał wcześniejszy spór o ślubowanie sędziów TK?

Według Radia ZET czterech z sześciu sędziów TK wybranych przez Sejm w marcu 2026 r. złożyło ślubowanie w Sejmie, a nie uznał go m.in. prezes TK Bogdan Święczkowski.

Prezydent nie zaprosił tych czterech osób do złożenia ślubowania. Złożyły je więc podczas uroczystości w Sejmie i użyły formuły „wobec prezydenta”.

To dokładnie ta sytuacja, której dotyczy opinia Komisji Weneckiej: osoby wybrane przez Sejm nie mogą złożyć ślubowania przed prezydentem. Opinia nie przesądza jednak o statusie tych czterech sędziów ani o skuteczności ich ślubowania.

Co sprawa oznacza dla Macieja Berka?

Sprawa Macieja Berka odpowiada sytuacji opisanej w opinii Komisji Weneckiej. Według WP Sejm wybrał go na sędziego TK około miesiąc przed 13 października, a Kancelaria Prezydenta nie zaprosiła go na ślubowanie.

Do chwili publikacji nie znamy dokładnej daty jego wyboru ani pełnego stanowiska Kancelarii Prezydenta w sprawie jego ślubowania.

Kiedy Komisja Wenecka przyjęła opinię?

Według Radia ZET Komisja Wenecka przyjęła opinię 9 października 2026 r. na sesji plenarnej w Wenecji, a jej treść opublikowano 13 października.

Oś czasu sporu:

  • Marzec 2026 - Sejm wybiera sześciu sędziów TK. Czterech z nich nie dostaje zaproszenia od prezydenta i składa ślubowanie w Sejmie, czego prezes TK nie uznaje.
  • Około miesiąca przed 13 października 2026 r. - według WP Sejm wybiera Macieja Berka.
  • 9 października 2026 - Komisja Wenecka przyjmuje opinię na sesji plenarnej w Wenecji.
  • 13 października 2026 - publikacja treści opinii, o której informują m.in. WP, Gazeta.pl i Radio ZET.

Więcej z działu Polska

Wszystkie tematy z działu Polska