Sztab Generalny WP: co NIK zaleciła w sprawie WOT
Odpowiedź w skrócie
Najwyższa Izba Kontroli zaleciła pilne podporządkowanie Wojsk Obrony Terytorialnej szefowi Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Kontrola za lata 2023-2025 wykazała szereg nieprawidłowości w przygotowaniu i funkcjonowaniu formacji. Szczegóły ustaleń są w dużej części niejawne, a publiczne materiały nie przedstawiają bezpośredniego uzasadnienia tego zalecenia.

Co wiemy teraz
Po kontroli za lata 2023-2025: NIK zaleciła pilne podporządkowanie WOT szefowi Sztabu Generalnego WP.
Po kontroli P/25/024: znaczna część wyników, w tym informacja o wynikach kontroli, jest oznaczona klauzulą „Tajne”.
Lata 2023-2025: kontrola wykazała szereg nieprawidłowości w przygotowaniu i funkcjonowaniu WOT.
Po kontroli za lata 2023-2025 NIK pozytywnie oceniła działania kryzysowe WOT, wskazując operację Feniks po powodzi w 2024 r. Brało w niej udział ponad 15 tys. żołnierzy WOT.
Zmianę podporządkowania planowaną na sierpień 2024 r. odłożono. WOT nadal podlegają bezpośrednio ministrowi obrony narodowej.
Co NIK zaleciła w sprawie WOT?

NIK zaleciła, by Wojska Obrony Terytorialnej pilnie podporządkować szefowi Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Jest to zalecenie wynikające z kontroli, a nie wdrożona decyzja. O zaleceniu poinformowały Interia i Polskie Radio 24.
Według Polskiego Radia 24, w informacji opisującej wyniki kontroli, WOT podlegały bezpośrednio ministrowi obrony narodowej. Zalecenie NIK dotyczy zmiany, którą planowano już wcześniej, na sierpień 2024 r., lecz ją odłożono. Według Google Trends 28 października 2026 r. około godz. 20:00 hasło „sztab generalny wojska polskiego” miało w Polsce 200+ wyszukiwań w ostatnich godzinach.
Jakie nieprawidłowości wykazała kontrola WOT?
Kontrola NIK wykazała w WOT, jak podała Interia, „szereg nieprawidłowości w zakresie przygotowania i funkcjonowania WOT”. Izba sprawdzała, czy formacja w latach 2023-2025 osiągnęła zdolność do realizacji swoich zadań.
Według portalu Defence24 kontrola objęła sześć obszarów:
- programowanie rozwoju WOT,
- planowanie struktur organizacyjnych,
- wyposażanie w sprzęt,
- przechowywanie i obsługę sprzętu,
- szkolenia rotacyjne,
- przygotowanie do zadań kryzysowych.
Wyposażenie żołnierzy to temat szerszy niż sama kontrola, czego przykładem są zmiany dotyczące wyposażenia polskich żołnierzy. Publicznie dostępne streszczenia wymieniają obszary badania, ale nie pozwalają przypisać konkretnych uchybień do każdego z nich. Wiadomo, czego dotyczyła kontrola. Nie wiadomo, co dokładnie i w którym miejscu NIK oceniła negatywnie.
Dlaczego nie ma pełnego uzasadnienia zalecenia NIK?
Pełnego uzasadnienia zalecenia NIK nie ma w jawnych materiałach, bo znaczna część ustaleń kontroli P/25/024 jest niejawna. Według portalu Defence24 dokumenty mają dwa poziomy klauzul:
- „Zastrzeżone” mają wystąpienia pokontrolne skierowane do dowódców brygad,
- „Tajne” mają dokumenty skierowane do Dowódcy WOT i ministra obrony narodowej oraz informacja o wynikach kontroli.
Dla czytelnika oznacza to tyle, że publiczne komunikaty nie wyjaśniają, dlaczego pilne ma być właśnie podporządkowanie WOT szefowi Sztabu Generalnego WP. Podane klauzule nie pozwalają ustalić, jakie konkretnie uchybienia wykryła NIK. Dokumenty objęte tymi klauzulami nie są dostępne publicznie.
Jakie działania naprawcze wskazała NIK i co robi MON?
NIK wskazała cztery kierunki zmian: dokumenty, ocenę zdolności, rozwój formacji i nadzór. Według Interii rekomendacje dotyczą:
- sprawdzenia, czy dokumenty regulujące WOT są poprawne, aktualne i spójne,
- oceny zdolności poszczególnych jednostek,
- weryfikacji założeń rozwoju formacji z uwzględnieniem lokalizacji i zagrożeń,
- usprawnienia nadzoru, kontroli i monitorowania zadań.
Interia opisuje też działania, które MON prowadzi po zakończeniu kontroli. Resort wdraża narzędzie do nadzoru, kontroli, monitorowania i ewaluacji celów Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP. Trwają prace nad aktualizacją Planu Rozwoju WOT na lata 2025-2039, analiza zasad określania sprzętu i przegląd programów szkolenia.
Te działania w dużej mierze odpowiadają rekomendacjom NIK. Nadzór łączy się z narzędziem monitorowania, rozwój formacji z aktualizacją planu, a sprzęt i szkolenia z analizą i przeglądem programów. Według źródeł są to jednak prace w toku, a nie zakończona naprawa.
Które jednostki WOT objęła kontrola?
Kontrola NIK objęła Dowództwo WOT i cztery brygady obrony terytorialnej. Według Polskiego Radia 24 były to:
- 1. Podlaska Brygada Obrony Terytorialnej,
- 4. Warmińsko-Mazurska Brygada Obrony Terytorialnej,
- 11. Małopolska Brygada Obrony Terytorialnej,
- 16. Dolnośląska Brygada Obrony Terytorialnej.
Właśnie do ich dowódców trafiły wystąpienia z klauzulą „Zastrzeżone”.
WOT są piątym rodzajem Sił Zbrojnych RP, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych. Zobacz też: rola polskich sił zbrojnych w bieżących działaniach. Zalecenie NIK dotyczy więc całego rodzaju sił zbrojnych, a nie pojedynczej jednostki.
Jak NIK oceniła działania WOT podczas kryzysów?
NIK pozytywnie oceniła zadania WOT w zarządzaniu kryzysowym w czasie pokoju. Według Interii w operacji Feniks po powodzi w 2024 r. brało udział ponad 15 tys. żołnierzy tej formacji.
Obraz z kontroli nie jest więc jednoznacznie krytyczny. Z jednej strony NIK wskazała nieprawidłowości w przygotowaniu i funkcjonowaniu WOT oraz zaleciła zmianę podporządkowania. Z drugiej strony dobrze oceniła udział formacji w pomocy podczas klęsk żywiołowych.
Te ustalenia układają się w ciąg zdarzeń. Odłożono zmianę podporządkowania planowaną na sierpień 2024 r. W 2024 r. WOT uczestniczyły w operacji Feniks, a kontrola NIK objęła lata 2023-2025. Po niej NIK wydała zalecenia, a MON zadeklarowało działania naprawcze.
Więcej z działu Polska
-
Alert RCB w nocy: dlaczego przyszedł i co oznaczaAlert RCB z nocy z czwartku na piątek dostali mieszkańcy części Lubelszczyzny i Podkarpacia. Wyjaśniamy, dlaczego i co zrobiło wojsko. -
Zbigniew Ziobro na CPAC w Mar-a-Lago: Żurek o karnecieMinister Waldemar Żurek w TVN24: Zbigniew Ziobro był na CPAC w Mar-a-Lago dzięki wykupionemu karnetowi, nie znajomościom. Co wiemy o sprawie. -
Wypadek na A2 w Lubuskiem: przebieg i ruch pasem awaryjnymWtorek 17.11, A2 między Rzepinem a Torzymiem: bus wjechał w ciężarówkę drogowców, a urwane koło trafiło w auto na drugiej jezdni. Ruch szedł pasem awaryjnym. -
Szymon Hołownia i Watykan: opinia Konwentu i co dalejKonwent Służby Zagranicznej pozytywnie ocenił kandydaturę Hołowni na ambasadora przy Stolicy Apostolskiej. Co jeszcze musi się stać i co zrobi prezydent?