Burkina Faso: po co juncie własna rafineria złota

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyŹródła: 3W Trends: 1 tys.+

Odpowiedź w skrócie

28 września w Wagadugu Ibrahim Traoré zainaugurował Raffinor-BF, pierwszą krajową rafinerię złota w Burkina Faso. Junta chce przerabiać i kontrolować złoto na miejscu, zwiększyć jego wartość dodaną przed eksportem i podnieść wkład górnictwa w dochody państwa. Na razie to zapowiedzi, a nie wyniki.

Osada górników złota w Burkina Faso w 2017 roku
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. WILLAV-FR / Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0

Co wiemy teraz

  1. Burkina Faso podniosło bezpłatny udział państwa w projektach górniczych do 15 proc., a państwo może odpłatnie objąć co najmniej 30 proc. udziałów (dziennik Sidwaya).

  2. Minister Yacouba Zabré Gouba: rafineria ma zwiększyć wartość dodaną wytwarzaną w kraju przed eksportem złota.

  3. Według radia RFI budowa RAFFINOR kosztowała 11 mld franków CFA (17 mln euro), a zakład ma zdolność 164 ton rocznie z opcją rozbudowy do 515 ton.

  4. RFI: bez certyfikacji LBMA sztabki ma z dyskontem kupować pośrednik, który ponownie je przetopi.

  5. Inauguracja Raffinor-BF w Wagadugu.

Po co Burkina Faso uruchomiło rafinerię Raffinor-BF?

Burkina Faso uruchomiło Raffinor-BF, żeby przerabiać złoto w kraju i zatrzymać u siebie większą część jego wartości. Ibrahim Traoré otworzył zakład 28 września w Wagadugu, a dziennik „Le Monde” opisał go jako pierwszą tego rodzaju instalację w kraju. Podczas inauguracji Traoré zapowiedział, że złoto Burkina Faso ma być na miejscu „przetwarzane, kontrolowane, waloryzowane i certyfikowane”, a każdy gram ma się przekładać na lepsze warunki życia mieszkańców.

Minister energii, kopalń i kamieniołomów Yacouba Zabré Gouba ujął cel bardziej technicznie. Według dziennika Sidwaya rafineria ma zwiększyć wartość dodaną wytwarzaną w Burkina Faso, zanim złoto trafi na eksport. Minister wpisał ją w szerszą politykę, obejmującą też krajową rezerwę złota, lokalne przetwarzanie surowców i większy wkład górnictwa w dochody publiczne.

Z obu wypowiedzi wynika łańcuch korzyści, na który liczą władze. Złoto przerabiane w kraju ma dać państwu kontrolę nad procesem. Do produktu dochodzi wartość dodana, sztabki idą na eksport, a z tego mają rosnąć dochody budżetu. Rafineria jest więc narzędziem polityki, w której państwo chce mieć większy wpływ na pieniądze z surowca. Te wpływy to na razie plan.

Co zmienia lokalne rafinowanie złota w Burkina Faso?

Lokalne rafinowanie sprawia, że złoto nie musi już opuszczać Burkina Faso jako surowiec do przerobu za granicą. Według dziennika „Le Monde” złoto z Burkina Faso i Mali wysyłano wcześniej samolotami do rafinerii w Republice Południowej Afryki, Szwajcarii i Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Etap, na którym surowiec staje się gotowym produktem handlowym, odbywał się więc poza krajem.

Przerób na miejscu ma dać władzom kontrolę nad całym łańcuchem produkcji, od wydobycia do gotowego kruszcu. Gazeta pisze też, że lokalny przerób ma tworzyć dochody w Burkina Faso i pozwolić krajowi czerpać większe korzyści z wydobycia.

Rafineria w kraju nie oznacza jednak, że złoto zostanie na miejscu. Według RFI cała produkcja zakładu i tak pójdzie na eksport.

Jakie możliwości ma Raffinor-BF i dokąd trafi złoto?

Raffinor-BF może przerabiać 164 tony złota rocznie, a po rozbudowie 515 ton. Takie dane podaje radio RFI, a zdolność 164 ton potwierdza prezydencja Burkina Faso, cytowana przez „Le Monde”. Według RFI budowa kosztowała 11 mld franków CFA, czyli około 17 mln euro. Prezydencja podaje, że zakład sfinansowało państwo razem z krajowym sektorem prywatnym.

Gotowe złoto trafi za granicę. RFI ocenia, że cała produkcja rafinerii pójdzie na eksport, bo w Burkina Faso nie ma rynku na sztabki złota. Lokalna rafineria nie zastępuje więc eksportu, tylko zmienia jego formę: zamiast surowca do przerobu kraj ma sprzedawać gotowe sztabki.

Skalę tych liczb widać dopiero na tle produkcji regionu. Według RFI cała AES, czyli sojusz Burkina Faso, Mali i Nigru, wydobywa około 230 ton złota rocznie. Sama podstawowa zdolność Raffinor-BF to więc około 70 proc. produkcji trzech państw. Po rozbudowie do 515 ton zakład mógłby przerobić ponad dwa razy więcej złota, niż wydobywa cały sojusz.

Do chwili publikacji nie potwierdzono, czy Raffinor-BF zaczęła już regularnie przerabiać złoto ani ile kruszcu do niej trafiło.

Co może utrudnić plan junty Burkina Faso?

Największą przeszkodą jest certyfikacja London Bullion Market Association (LBMA), bez której sztabki mają być kupowane z dyskontem. Zwracają na to uwagę oba źródła. „Le Monde” pisze, że Raffinor-BF potrzebuje certyfikacji LBMA, by sprzedawać produkcję na rynkach międzynarodowych. Według RFI do tego czasu sztabki ma kupować pośrednik z dyskontem, a potem ponownie je przetapiać, by mogły zostać certyfikowane.

Sprzedaż z dyskontem może ograniczyć zyski, których władze oczekują z lokalnego rafinowania. Według RFI certyfikacja wymaga pięciu lat audytów. Sprawdzają one m.in. identyfikowalność złota z wydobycia rzemieślniczego, przeciwdziałanie praniu pieniędzy i normy środowiskowe. RFI i „Le Monde” opisują certyfikację jako warunek, który pozostaje do spełnienia.

Drugi problem to pochodzenie surowca. Według RFI 60 proc. złota, które ma trafiać do RAFFINOR, pochodzi z nieformalnego wydobycia rzemieślniczego, a część tego złota jest dziś przemycana do Togo. Rafineria będzie więc w dużej mierze zależeć od kruszcu z sektora nieformalnego, a właśnie jego identyfikowalność sprawdzają audytorzy. Kłopoty z ustaleniem pochodzenia takiego złota mogą utrudnić spełnienie wymogów certyfikacji.

Jak rafineria wpisuje się w politykę złotową państw AES?

Raffinor-BF to jeden z kilku projektów, którymi państwa AES chcą przejąć większą kontrolę nad swoim złotem. Według RFI Mali zapowiada rafinerię o zdolności 200 ton rocznie, budowaną z Rosjanami, a Niger ma podobny projekt w planach. „Le Monde” podaje szczegóły malijskiej inwestycji: państwowa spółka Sorama-SA ma należeć w 62 proc. do Mali i w 38 proc. do rosyjskiego konglomeratu Yadran, a po uruchomieniu przerabiać 200 ton złota rocznie.

Rafinerie to tylko część zmian. Według „Le Monde” w 2023 i 2024 r. najpierw Mali, a potem Burkina Faso przyjęły nowe kodeksy górnicze. Zwiększyły one udział państwa w spółkach wydobywczych, nałożyły na firmy obowiązek wpłat do specjalnych funduszy rozwoju krajowego i wprowadziły nowe podatki. Dziennik Sidwaya dodaje, że Burkina Faso podniosło bezpłatny udział państwa w projektach górniczych do 15 proc. i przewidziało, że państwo może odpłatnie objąć co najmniej 30 proc. udziałów.

Radio RFI ocenia plany regionu krytycznie. Według jego komentatora wszystkie budowane rafinerie mają razem przekroczyć 800 ton zdolności przerobowej, podczas gdy cała AES wydobywa około 230 ton złota rocznie. Autor uważa te projekty za przewymiarowane i wskazuje, że będą konkurować o to samo złoto z wydobycia rzemieślniczego. To opinia RFI, a nie stanowisko władz Burkina Faso ani pozostałych państw sojuszu.

Rafineria w Wagadugu jest więc elementem szerszej strategii, w której państwa AES chcą więcej zarabiać na złocie: przez wyższy udział w spółkach, nowe podatki i przerób na miejscu. Na drodze stoją ograniczenia wskazywane przez RFI: certyfikacja LBMA, zależność od złota rzemieślniczego i konkurencja o ten sam surowiec.

Więcej z działu Gospodarka

Wszystkie tematy z działu Gospodarka