RSV i pneumokoki: dlaczego grożą seniorom

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyŹródła: 6W Trends: 500+

Odpowiedź w skrócie

RSV uszkadza nabłonek dróg oddechowych, zaburza pracę rzęsek i osłabia miejscową odporność, dlatego jednoczesne zakażenie z pneumokokami jest groźne dla seniorów. Pneumokokom łatwiej wtedy zasiedlić nosogardło i dotrzeć do płuc, a wtórna infekcja może przejść w zagrażającą życiu inwazyjną chorobę pneumokokową. Nie każde zakażenie RSV tak się kończy.

Grafika TrendWyjaśniony: RSV i pneumokoki: dlaczego grożą seniorom
Grafika redakcyjna TrendWyjaśniony

Co wiemy teraz

  1. Według serwisu Zwrotnikraka.pl przy jednoczesnym ataku RSV i pneumokoków zakażenie dolnych dróg oddechowych przebiega zwykle ciężej, pobyt w szpitalu się wydłuża, a ryzyko powikłań rośnie.

  2. Prof. Piotr Rzymski wskazał w tym serwisie na dowody, że w obecności RSV pneumokoki wytwarzają więcej pneumolizyny, którą serwis nazywa niebezpieczną toksyną.

  3. Sezon 2025/2026

    W Polsce hospitalizowano 278 osób w wieku co najmniej 65 lat z RSV jako rozpoznaniem głównym.

  4. Sezon 2025/2026

    Osoby po 65. roku życia stanowiły 56,3% z blisko 4 tys. pacjentów hospitalizowanych z powodu chorób pneumokokowych.

  5. Rok 2025

    W Polsce zgłoszono blisko 3,5 tys. przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej. Raportowana śmiertelność wyniosła 34,8% i była najwyższa wśród osób po 65. roku życia.

Dlaczego RSV ułatwia zakażenie pneumokokowe?

RSV ułatwia zakażenie pneumokokowe, bo uszkadza nabłonek dróg oddechowych i osłabia ich miejscową obronę przed bakteriami. Portal Niepelnosprawni.pl opisuje ten mechanizm krok po kroku: wirus niszczy część komórek wyściełających drogi oddechowe, zaburza pracę rzęsek, które na co dzień je oczyszczają, i osłabia lokalną odporność. W takim środowisku pneumokokom łatwiej przylegać do komórek, namnażać się i kolonizować nosogardło, a stamtąd przedostać się niżej, do płuc.

Prof. Piotr Rzymski, cytowany przez portal, podkreśla, że RSV zaburza funkcje immunologiczne dróg oddechowych, co sprzyja pneumokokom. W rozmowie z serwisem Zwrotnikraka.pl ten sam ekspert wskazał na dowody, że w obecności RSV pneumokoki produkują więcej pneumolizyny, którą serwis określa jako niebezpieczną toksynę. Według tych doniesień wirus może więc działać dwutorowo: otwierać bakteriom drogę w głąb układu oddechowego i sprzyjać większej produkcji pneumolizyny.

Jakie skutki może mieć połączenie RSV i pneumokoków?

Połączenie RSV i pneumokoków może prowadzić od cięższego zakażenia dolnych dróg oddechowych, przez zapalenie płuc, aż do inwazyjnej choroby pneumokokowej. Według serwisu Zwrotnikraka.pl przy wspólnym ataku obu patogenów zakażenie przebiega zwykle ciężej, pobyt w szpitalu się wydłuża, a ryzyko powikłań rośnie.

Pneumokoki same w sobie mogą wywołać zapalenie płuc, które WHO wymienia wśród poważnych zakażeń pneumokokowych, obok zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i bakteriemii. Najgroźniejsza postać to inwazyjna choroba pneumokokowa. Jak wyjaśnia portal Niepelnosprawni.pl, bakterie przedostają się wtedy do krwi lub ośrodkowego układu nerwowego i mogą wywołać między innymi sepsę albo zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Prof. Rzymski opisuje wtórną infekcję pneumokokową po RSV jako możliwą drogę do takiej zagrażającej życiu choroby.

Ciąg zdarzeń opisany przez oba serwisy wygląda więc tak: najpierw wirus osłabia drogi oddechowe, potem bakterie zasiedlają nosogardło i schodzą do płuc, a w części przypadków przenikają dalej, do krwi lub układu nerwowego. Przytoczone artykuły nie podają jednak liczb porównujących ryzyko zgonu, hospitalizacji czy długość pobytu w szpitalu przy współzakażeniu i przy zakażeniu tylko jednym z tych patogenów.

Dlaczego seniorzy są szczególnie narażeni?

Seniorzy są szczególnie narażeni, bo wiek powyżej 65 lat to wspólny czynnik ryzyka zachorowania i ciężkiego przebiegu zarówno RSV, jak i choroby pneumokokowej. Prof. Paweł Balsam, cytowany przez portal Niepelnosprawni.pl, wymienia wśród wspólnych czynników ryzyka także choroby serca, cukrzycę, otyłość, POChP i astmę. Senior, który choruje na którąś z tych chorób, ma więc w przypadku obu infekcji więcej niż jeden czynnik ryzyka.

Podobnie opisują to instytucje międzynarodowe. Według WHO RSV może wywołać u osób starszych i osób z chorobami współistniejącymi ciężką chorobę, a nawet zgon, a u seniorów zaostrzać przewlekłe choroby płuc i serca. Na zakażenie pneumokokowe są według WHO bardziej narażone osoby po 65. roku życia, osoby z chorobami podstawowymi i osoby z osłabioną odpornością. ECDC wskazuje, że RSV może powodować ciężką chorobę układu oddechowego u starszych dorosłych i osób z chorobami współistniejącymi. Jego przegląd czynników ryzyka dotyczył ciężkich skutków zakażenia: hospitalizacji, przyjęcia na intensywną terapię lub zgonu.

Drugie zagrożenie dotyczy serca. Według prof. Balsama przy zakażeniu RSV lub pneumokokowym zapaleniu płuc częste są powikłania sercowo-naczyniowe: zaostrzenie niewydolności serca oraz większe ryzyko zawału i udaru. U seniora z chorobą serca infekcja dróg oddechowych uderza więc nie tylko w płuca.

Jaka jest skala ciężkich zakażeń RSV i pneumokokowych w Polsce?

W sezonie 2025/2026 w Polsce hospitalizowano 278 seniorów z RSV jako rozpoznaniem głównym oraz blisko 4 tys. pacjentów z chorobami pneumokokowymi. Według danych przytaczanych przez portal Niepelnosprawni.pl hospitalizacje z RSV dotyczyły osób w wieku co najmniej 65 lat i odpowiadały 3,5 przypadku na 100 tys. osób w tej grupie wiekowej. Wśród hospitalizowanych z powodu chorób pneumokokowych osoby po 65. roku życia stanowiły 56,3%, czyli ponad połowę.

Ten sam portal, powołując się na dane KOROUN, podaje, że w 2025 roku zgłoszono blisko 3,5 tys. przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej, a raportowana śmiertelność wyniosła 34,8% i była najwyższa wśród osób po 65. roku życia. Serwis Zwrotnikraka.pl potwierdza te dane i podaje dokładniejsze liczby: 3421 zgłoszonych przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej i 3913 hospitalizowanych z powodu chorób pneumokokowych.

Przytoczone źródła nie podają, czy te statystyki hospitalizacji wyodrębniają potwierdzone jednoczesne zakażenia RSV i pneumokokami, więc nie są to dane o współzakażeniach. Pokazują natomiast, że seniorzy stanowili większość hospitalizowanych z powodu chorób pneumokokowych i że właśnie w tej grupie wiekowej śmiertelność z powodu inwazyjnej choroby pneumokokowej była najwyższa.

Czym są RSV i choroba pneumokokowa?

RSV to wirus zakażający drogi oddechowe, a choroba pneumokokowa to zakażenie wywoływane przez bakterię Streptococcus pneumoniae. Według WHO RSV zakaża komórki układu oddechowego na całej długości, od nosa po płuca, a przebieg bywa bardzo różny: od łagodnej infekcji górnych dróg oddechowych po zagrażające życiu zakażenie dolnych dróg oddechowych. ECDC podkreśla, że RSV może powodować ciężką chorobę układu oddechowego zwłaszcza u starszych dorosłych i osób z chorobami współistniejącymi.

Taką definicję choroby pneumokokowej podaje WHO, wskazując, że bardziej narażeni na zakażenie są seniorzy po 65. roku życia, osoby z chorobami podstawowymi i osoby z osłabioną odpornością. Do poważnych zakażeń pneumokokowych WHO zalicza zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i bakteriemię.

RSV jest wirusem, a pneumokok bakterią, ale oba patogeny mogą ciężko zaatakować dolne drogi oddechowe, zwłaszcza u tych samych osób: starszych i przewlekle chorych.

Ten tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. W nagłym zagrożeniu zdrowia lub życia zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Więcej z działu Zdrowie

Wszystkie tematy z działu Zdrowie