Rosja: czego chce od NATO i co oferuje w Królewcu

Aktualizacja Opracowanie: automat redakcyjny z AI, zasadyŹródła: 13W Trends: 10 tys.+

Odpowiedź w skrócie

Według Bloomberga Rosja chce, by NATO ograniczyło rozmieszczanie sił w krajach przyjętych do Sojuszu po 1997 roku. Polska weszła do NATO w 1999 roku, więc propozycja jej dotyczy. W zamian Moskwa obiecuje zmniejszyć siły w sąsiednim obwodzie królewieckim. Oferta miała paść po rozmowie z wysłannikami USA i nie ma oficjalnego potwierdzenia.

Ceglana fortyfikacja nad stawem i zabytkowy tramwaj wśród drzew w Królewcu, 2025
Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Artyom Svetlov / Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0

Co wiemy teraz

  1. W Berlinie zaplanowano spotkanie przedstawicieli USA, Ukrainy i Europy, którzy mają uzgodnić stanowiska. Politycy dają do zrozumienia, że nie popierają pomysłu Waszyngtonu.

  2. Na szczycie UE wielu przywódców miało wprost odrzucić taki kompromis. Część z nich uznała jednak, że Europa musi uczestniczyć w rozmowach.

  3. Rozmowy delegacji Ukrainy, Rosji i USA nie przyniosły złagodzenia rosyjskich żądań. Bezpieczeństwo Europy było dla Rosjan jednym z ważniejszych tematów.

  4. Według Bloomberga Rosja chce ograniczenia sił NATO w krajach przyjętych do Sojuszu po 1997 roku, w tym w Polsce, a w zamian obiecuje zmniejszyć swoje siły w obwodzie królewieckim.

  5. Szef litewskiej dyplomacji Kestutis Budrys zaznacza, że wschodnia flanka nie może być przedmiotem targów, a w regionie nie ma miejsca na strefy wpływów.

Co Rosja zaproponowała NATO według Bloomberga?

Rosja chce, by NATO ograniczyło rozmieszczanie swoich sił w państwach, które przystąpiły do Sojuszu po 1997 roku. Tak opisują to Interia i Wirtualna Polska, obie za agencją Bloomberg. Według Interii propozycja miała paść po ostatniej rozmowie amerykańskich wysłanników Steve'a Witkoffa i Jareda Kushnera.

Redakcje różnie opisują zakres żądania. Onet ujmuje to szerzej: według tej redakcji Moskwa chce, by cała obecność wojskowa Sojuszu wróciła do stanu z 1997 roku. Według WP ograniczenie sił NATO to jeden z elementów szerszego pakietu, który amerykańscy wysłannicy przedstawiają do rozważenia zarówno Rosji, jak i Ukrainie.

Interia i WP powołują się na Bloomberga, a ten na nieoficjalne źródła. W dostępnych źródłach nie ma oficjalnego potwierdzenia ani Kremla, ani Białego Domu, ani NATO.

Co Rosja oferuje w zamian w obwodzie królewieckim?

W zamian Rosja oferuje zmniejszenie swoich sił wojskowych w obwodzie królewieckim. Tak przekazują Interia i WP, powołując się na Bloomberga. Onet idzie dalej i pisze o wycofaniu rosyjskich wojsk z regionu Królewca.

W doniesieniach nie ma żadnych liczb. Nie wiadomo, jak duża miałaby być redukcja ani ile rosyjskich żołnierzy stacjonuje obecnie w obwodzie.

Obwód królewiecki to rosyjska eksklawa. Nie ma lądowego połączenia z resztą Rosji. Graniczy z Polską i Litwą, a jego wybrzeże Bałtyku liczy 147 km. Zajmuje ok. 15,1 tys. km², a w 2021 roku mieszkało w nim nieco ponad milion osób. Jego stolicą jest Królewiec. Granica Polski z obwodem liczy 210 km na lądzie i 22 km na morzu, a zaczyna się na trójstyku z Litwą. Ewentualna redukcja rosyjskich sił dotyczyłaby więc terenu tuż przy polskiej granicy.

Co rosyjska propozycja oznacza dla Polski?

Polska jest objęta propozycją z dwóch stron jednocześnie: jako członek NATO przyjęty po 1997 roku i jako sąsiad obwodu królewieckiego. Polska weszła do Sojuszu w 1999 roku, więc ograniczenie sił NATO dotyczyłoby jej bezpośrednio. Redukcja rosyjskich wojsk, którą Moskwa oferuje w zamian, dotyczy natomiast obwodu przy północnej granicy Polski.

Obecność wojsk sojuszniczych w Polsce ma swoją historię. Na szczycie w Warszawie w lipcu 2016 roku NATO zdecydowało o utworzeniu wzmocnionej wysuniętej obecności na północnym wschodzie Sojuszu. Do sierpnia 2017 roku w Polsce, na Litwie, na Łotwie i w Estonii rozmieszczono cztery wielonarodowe batalionowe grupy bojowe. Według NATO (stan na czerwiec 2026 roku) państwem ramowym grupy w Polsce są Stany Zjednoczone. Na Litwie tę rolę pełnią Niemcy, na Łotwie Kanada, a w Estonii Wielka Brytania. 24 marca 2022 roku NATO postanowiło utworzyć cztery kolejne grupy bojowe: w Bułgarii, na Węgrzech, w Rumunii i na Słowacji. W czerwcu 2022 roku NATO zgodziło się też zwiększać obecność do poziomu brygad tam, gdzie to potrzebne. Od lipca 2024 roku Łotwa ma wielonarodową brygadę NATO. Szerzej o tym wątku piszemy w tekście o planach stałej bazy wojsk USA w Polsce.

Według Bloomberga europejscy urzędnicy, zwłaszcza z krajów bałtyckich, obawiają się, że region straci miejscowe siły NATO, które odpowiadają za jego bezpieczeństwo. W źródłach, na które powołuje się ten tekst, nie ma reakcji polskiego rządu, MON ani MSZ.

Kto prowadzi rozmowy i co proponują USA?

Rozmowy prowadzą wysłannicy prezydenta USA Steve Witkoff i Jared Kushner. Według agencji UNN działają oni na zlecenie Donalda Trumpa i starają się jak najszybciej doprowadzić do pokoju w Ukrainie. Ta sama administracja prowadziła już wcześniej rozmowy z Moskwą, o czym piszemy w tekście o tym, jakie były wcześniejsze ustalenia Trumpa z Putinem.

Według źródeł Bloomberga, na które powołuje się WP, amerykańscy wysłannicy namawiają rosyjskich i ukraińskich urzędników do rozważenia nowych propozycji. Dotyczą one zasad działania NATO, aktywów wojskowych i rozmieszczenia wojsk w Europie. Według Bloomberga w pakiecie mają się znaleźć także zachęty gospodarcze dla Ukrainy i Rosji. Administracja USA chce najpierw sprawdzić, jak na ten plan zareaguje Moskwa.

Portal The Kyiv Independent opisuje dwa tory rozmów. Pierwszy dotyczy zakończenia wojny w Ukrainie. Drugi to szersze porozumienie o bezpieczeństwie Rosji i Europy, które objęłoby zmiany w układzie bezpieczeństwa na kontynencie, o które zabiega Moskwa, między innymi ograniczenia rozwoju NATO. Ten tor miałby ruszyć dopiero po zawarciu pokoju między Ukrainą a Rosją.

Dlaczego wysłannicy USA mówią o ostatniej szansie na porozumienie?

Według The Kyiv Independent Witkoff i Kushner przekazali Rosji i Ukrainie, że obecna runda może być ostatnią realną szansą na porozumienie przed zmianą układu sił w Waszyngtonie. Ich zdaniem wygrana demokratów w wyborach do Kongresu mogłaby oznaczać większą pomoc wojskową i finansową dla Ukrainy.

Według Interii, która powołuje się na ten sam portal, Amerykanie przekonują Moskwę, by nie opóźniała porozumienia. Jednocześnie naciskają na władze w Kijowie, by przyjęły warunki niekoniecznie dla nich korzystne. Powodem ma być możliwe wzmocnienie demokratów w Kongresie.

Ostatnie rozmowy nie zmieniły stanowiska Rosji. Delegacje Ukrainy, Rosji i USA spotkały się 10 i 11 listopada, ale rosyjskie żądania nie złagodniały. Bezpieczeństwo Europy było dla Rosjan jednym z ważniejszych tematów. Moskwa domaga się też przekazania jej części obwodów donieckiego i ługańskiego, których jej wojska nie zdobyły. O innym rosyjskim postulacie w tych negocjacjach piszemy w tekście o tym, czym jest żądanie Putina dotyczące strefy bezpieczeństwa na Ukrainie.

Jak na propozycję Rosji reagują kraje bałtyckie i Europa?

Według Bloomberga wielu europejskich urzędników, zwłaszcza z krajów bałtyckich graniczących z Rosją, uznało pomysł za niebezpieczny i wpisujący się w scenariusz Moskwy. Minister spraw zagranicznych Litwy Kestutis Budrys powiedział: „Wschodnia flanka z pewnością nie jest kartą przetargową i nie może tu być stref wpływów”.

Europejscy przywódcy uważają też, że łączenie rozmów pokojowych z negocjacjami o bezpieczeństwie jest ryzykowne. Według nich Rosja powinna najpierw zakończyć wojnę. Dopiero później można rozmawiać o rozmieszczeniu wojsk i przyszłości NATO.

Według WP na szczycie Unii Europejskiej 13 listopada wielu przywódców miało wprost odrzucić taki kompromis. Część z nich przyznała jednak, że Europa musi uczestniczyć w rozmowach, żeby nie dopuścić do ustaleń bez jej udziału. Według Onetu europejscy dyplomaci nie mają złudzeń co do zamiarów Władimira Putina. Uważają, że nie chce on kończyć wojny i będzie próbował wykorzystać rozmowy, by uzyskać znacznie więcej niż ustępstwa w sprawie Ukrainy.

Co się wydarzy na spotkaniu w Berlinie 19 listopada?

Przedstawiciele USA, Ukrainy i Europy mają 19 listopada 2026 roku w Berlinie uzgodnić stanowiska. WP nazywa to spotkanie kolejnym sprawdzianem. Politycy już wcześniej, publicznie i nieoficjalnie, dawali do zrozumienia, że nie popierają pomysłu Waszyngtonu.

Oś wydarzeń wygląda tak: w grudniu 2021 roku Rosja przedstawiła swoje żądania wobec NATO, 10 i 11 listopada odbyły się rozmowy delegacji Ukrainy, Rosji i USA, 13 listopada przywódcy rozmawiali na szczycie UE, a 19 listopada zaplanowano spotkanie w Berlinie. Wynik berlińskiego spotkania nie jest jeszcze znany.

Czego Rosja żądała od NATO w grudniu 2021 roku?

W grudniu 2021 roku Rosja zażądała m.in. przywrócenia obecności NATO w Europie do stanu z 1997 roku. Przedstawiła te żądania krótko przed pełnoskalową inwazją na Ukrainę. Według źródeł Bloomberga, na które powołuje się WP, Moskwa nie wycofała się z tych zasadniczych postulatów. Obecna propozycja, opisana przez Bloomberga, także dotyczy państw przyjętych do NATO po 1997 roku.

Żądania miały wtedy formę dwóch projektów porozumień. 17 grudnia 2021 roku rosyjskie MSZ opublikowało projekt traktatu z USA i projekt umowy z NATO o gwarancjach bezpieczeństwa. Według analizy Brookings Institution projekt umowy z NATO zakładał, że Sojusz nie będzie rozmieszczał wojsk ani uzbrojenia w państwach przyjętych po maju 1997 roku. NATO miało też zrezygnować z dalszego rozszerzania, zwłaszcza o Ukrainę. Projekty przewidywały również zakaz rozmieszczania pocisków średniego zasięgu w miejscach, z których mogłyby dosięgnąć terytorium drugiej strony.

Dlaczego w propozycji pojawia się rok 1997 i których krajów dotyczy?

W 1997 roku, 27 maja w Paryżu, podpisano Akt stanowiący NATO-Rosja. Rosyjski projekt umowy z NATO z grudnia 2021 roku odnosił się do państw przyjętych do Sojuszu po maju 1997 roku. Akt wszedł w życie z dniem podpisania. NATO zapowiedziało w nim, że w ówczesnych i przewidywalnych warunkach bezpieczeństwa będzie zapewniać obronę dzięki współdziałaniu sił, integracji i zdolności do wzmocnienia. Nie zamierzało dodatkowo rozmieszczać na stałe znaczących sił bojowych. Rosja zobowiązała się do podobnej powściągliwości w rozmieszczaniu sił konwencjonalnych w Europie. Państwa NATO zadeklarowały też, że nie mają zamiaru, planu ani powodu, by rozmieszczać broń jądrową na terytorium nowych członków.

Po 1997 roku do NATO weszły:

  • 12 marca 1999 r.: Polska, Czechy i Węgry,
  • 29 marca 2004 r.: Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja i Słowenia,
  • 1 kwietnia 2009 r.: Albania i Chorwacja,
  • 5 czerwca 2017 r.: Czarnogóra,
  • 27 marca 2020 r.: Macedonia Północna,
  • 4 kwietnia 2023 r.: Finlandia,
  • 7 marca 2024 r.: Szwecja.

Według wersji Interii i WP propozycja może więc dotyczyć 16 z 32 obecnych państw NATO.

Więcej z działu Świat

Wszystkie tematy z działu Świat