Żmija zygzakowata: co zmienia klasyfikacja gniewosza
Odpowiedź w skrócie
Gniewosz plamisty został w nowych badaniach herpetologów sklasyfikowany jako gatunek jadowity, więc żmija zygzakowata nie jest już w sensie naukowym jedynym jadowitym wężem w Polsce. Według WP Wiadomości i RMF24 toksyna gniewosza służy do polowania na drobne zwierzęta, a wszystkie trzy redakcje podają, że nie zagraża ludziom.

Co wiemy teraz
Serwis WP Wiadomości opisał badania Alessandro Paterny i Grégoire’a Meiera, po których gniewosz plamisty został uznany za gatunek jadowity.
Według serwisu WP Wiadomości toksyna gniewosza służy do polowania na drobne zwierzęta i nie jest groźna dla ludzi.
Według portalu RMF24 gniewosz ma tylne, lekko rowkowane zęby połączone z gruczołem Duvernoya, który wytwarza toksyczną wydzielinę.
Według portalu RMF24 gniewosz plamisty jest w Polsce rzadko spotykany i objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Czy żmija zygzakowata jest nadal jedynym jadowitym wężem w Polsce?
Nie, w sensie naukowym w Polsce żyją dziś dwa jadowite gatunki węży: żmija zygzakowata i gniewosz plamisty. Zmiana wynika z badań herpetologów Alessandro Paterny i Grégoire’a Meiera, które 6 października opisał serwis WP Wiadomości. To ich ustalenia sprawiły, że gniewosz plamisty trafił do grupy gatunków jadowitych.
Gniewosz przez lata uchodził za węża niejadowitego. Jak podał „Fakt”, dopiero nowe badania zmieniły tę klasyfikację. Ta sama gazeta, podobnie jak WP Wiadomości i RMF24, zaznacza jednak, że jad gniewosza nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Zmiana dotyczy więc przede wszystkim naukowego opisu gatunku, a nie poziomu ryzyka podczas spaceru po lesie.
Pierwotna publikacja naukowa w czasopiśmie „Zootaxa” nie była dostępna, dlatego opis jej ustaleń opiera się na relacjach prasowych.
Opisy, w których żmija zygzakowata występuje jako jedyny jadowity wąż w Polsce, odpowiadają klasyfikacji sprzed nowych badań, gdy gniewosza uznawano za niejadowitego. Nowsze badania cytowane przez trzy redakcje, WP Wiadomości, RMF24 i „Fakt”, wskazują na dwa gatunki jadowite w sensie naukowym. Według Google Trends 9 października, około godz. 15:00, hasło „żmija zygzakowata” miało w Polsce ponad 1000 wyszukiwań w ostatnich godzinach.
Dlaczego gniewosz plamisty jest uznawany za jadowitego?
Gniewosz plamisty jest uznawany za jadowitego, bo ma aparat jadowy: lekko rowkowane tylne zęby połączone z gruczołem Duvernoya, który wytwarza toksyczną wydzielinę. Taki opis budowy podał portal RMF24.
Badacze oparli zmianę klasyfikacji na analizie budowy głowy, uzębienia i gruczołów, w tym rowkowanych tylnych zębów połączonych z gruczołem Duvernoya. Według RMF24 jad i wyspecjalizowane zęby gniewosza służą do obezwładniania niewielkich ofiar i nie stanowią zagrożenia dla człowieka.
Ważne jest tu samo pojęcie jadowitości. Prof. Wolfgang Wüster, cytowany przez serwis WP Wiadomości, zwraca uwagę, że jadowitość węży nie działa na zasadzie „tak albo nie”, lecz tworzy spektrum. Spektrum rozciąga się od gatunków całkowicie niejadowitych po takie, których jad może zabić duże zwierzęta, a aparat gniewosza stanowi formę pośrednią. Jego jad pozwala poradzić sobie z drobną zdobyczą, ale według prof. Wüstera nie zagraża większym zwierzętom.
Z tego wynika najważniejsza różnica między naukową etykietą a codziennym znaczeniem słowa „jadowity”. Gatunek może mieć jad i aparat do jego wprowadzania, a mimo to nie być niebezpieczny dla człowieka.
Czy gniewosz plamisty jest groźny dla człowieka?
Według dostępnych relacji toksyna gniewosza plamistego nie stanowi zagrożenia dla ludzi, a wąż nie wykazuje wobec nich agresji. Materiały opisujące nową klasyfikację, czyli teksty serwisów WP Wiadomości i RMF24 oraz „Faktu”, zgodnie podają, że jego toksyna nie jest dla ludzi groźna.
Według serwisu WP Wiadomości gniewosz używa toksyny do polowania na jaszczurki, małe ssaki i inne węże. Ten sam serwis podkreśla, że gatunek nie wykazuje wobec ludzi agresji. RMF24 dodaje, że zmiana klasyfikacji ma znaczenie przede wszystkim naukowe, a jad i zęby gniewosza są przystosowane do niewielkich ofiar. Pasuje to do opisu prof. Wüstera, według którego aparat jadowy tego węża wystarcza do drobnej zdobyczy, ale nie do zagrożenia większym zwierzętom. Na opisanym przez niego spektrum jadowitości aparat gniewosza, czyli tylne rowkowane zęby połączone z gruczołem Duvernoya, stanowi formę pośrednią.
Żadne z przytoczonych źródeł nie twierdzi, że gniewosz stanowi zagrożenie dla ludzi. W udostępnionych materiałach nie podano danych o potwierdzonych przypadkach działania toksyny gniewosza u ludzi.
Praktyczny wniosek jest prosty: nowa klasyfikacja nie oznacza, że w polskich lasach pojawiło się nowe niebezpieczeństwo. Zmienił się naukowy opis gatunku, który żył tu wcześniej, a nie jego zachowanie wobec ludzi.
Jak zachować się po spotkaniu ze żmiją zygzakowatą lub innym wężem?
Po spotkaniu ze żmiją zygzakowatą należy się zatrzymać, nie podchodzić bliżej i spokojnie się wycofać. Takie zalecenia przypomina portal InfoWET.pl.
Jeśli wąż leży na ścieżce, trzeba ominąć go szerokim łukiem, zamiast próbować go przepłoszyć czy przejść tuż obok. Żmija zwykle sama szuka drogi ucieczki.
Równie ważne jest to, czego robić nie wolno. Według InfoWET.pl żmija zygzakowata jest w Polsce objęta ochroną częściową, dlatego nie można jej zabijać, łapać, ranić ani celowo niepokoić.
Zalecenia InfoWET.pl, czyli zatrzymanie się, dystans i spokojny odwrót, dotyczą spotkania ze żmiją zygzakowatą.
Gdzie można spotkać żmiję zygzakowatą i dlaczego temat jest aktualny jesienią?
Żmiję zygzakowatą najczęściej można spotkać na polanach i skrajach lasów, wrzosowiskach, suchych murawach oraz żwirowiskach. Takie typowe siedliska wymienia portal InfoWET.pl, który wskazuje też, że żmija zygzakowata zwykle nie przekracza 80 cm długości. Lista tych siedlisk pokazuje, że żmiję można spotkać nie tylko w lesie, ale też na jego skraju i na terenach otwartych, takich jak wrzosowiska czy suche murawy.
9 października Dziennik.pl w tytule tekstu zaapelował do grzybiarzy, pisząc, że w lasach wciąż czai się poważne niebezpieczeństwo.
Po zauważeniu żmii na polanie, skraju lasu czy wrzosowisku InfoWET.pl zaleca zatrzymać się, nie zbliżać i spokojnie się wycofać.
Ile gatunków węży żyje w Polsce i jaki status ma gniewosz?
W Polsce występuje pięć gatunków węży, co przypomniał portal RMF24. Według nowej klasyfikacji dwa z nich są jadowite w sensie naukowym: żmija zygzakowata i gniewosz plamisty.
Gniewosz plamisty jest w Polsce rzadko spotykany i objęty ścisłą ochroną gatunkową, jak podał RMF24. Żmija zygzakowata ma według InfoWET.pl ochronę częściową. Gniewosz jest objęty ochroną ścisłą, a żmija zygzakowata ochroną częściową. W skrócie: pięć gatunków węży, dwa jadowite w sensie naukowym, z czego gniewosz jest rzadki i ściśle chroniony, a żmija objęta ochroną częściową.
Gniewosz jest w Polsce rzadko spotykany i objęty ścisłą ochroną gatunkową. Nowa klasyfikacja zmienia naukowy opis gniewosza, ale według przytoczonych źródeł jego toksyna nie zagraża ludziom. W odniesieniu do żmii nie wolno jej łapać ani celowo niepokoić; gniewosz jest natomiast objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Więcej z działu Nauka
-
Voyager 1 dotarł na dobę świetlną od Ziemi: co to znaczy18 listopada 2026 r. Voyager 1 jako pierwsza sonda dotarł na dobę świetlną od Ziemi (ok. 25,9 mld km). Kiedy to nastąpiło i co to oznacza? -
Leonidy 2026: kiedy i jak można je było oglądaćMaksimum Leonidów już minęło. Wyjaśniamy, kiedy były najlepsze warunki, czy potrzebny był teleskop i czego nie potwierdziły relacje. -
Ziemia: klimat wpływa na obrót i ruch biegunaZmiany lodu i wody wpływają na ruch bieguna obrotowego oraz minimalnie wydłużają dobę. Wyjaśniamy skalę zjawiska. -
World Space Week 2026: termin i sens Rocket RevolutionWorld Space Week 2026 trwa od 4 do 10 października. Wyjaśniamy, co oznacza temat „Rocket Revolution” i skąd wybrano te daty.